Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Boşanma sürecinde nafaka ve velayet kadar önemli olan bir diğer konu da mal paylaşımıdır. Evlilik birliği süresince edinilen malların boşanma halinde nasıl paylaşılacağı, Türk Medeni Kanunu'nda ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk Medeni Kanunu ile birlikte yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiştir. Bu kapsamlı rehberde boşanmada mal paylaşımının nasıl yapıldığını, edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımını, katılma alacağının hesaplanmasını ve sürecin tüm detaylarını inceleyeceğiz.

Mal Rejimleri Genel Bakış

Türk Medeni Kanunu dört farklı mal rejimi öngörmüştür. Eşler evlenirken veya evlilik süresince noterde düzenlenecek bir mal rejimi sözleşmesiyle bu rejimlerden birini seçebilirler. Mal rejimi sözleşmesi yapılmaması halinde yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi (yasal rejim): 1 Ocak 2002'den itibaren evlenen çiftler için başka bir seçim yapılmadığı sürece otomatik olarak uygulanan rejimdir.
Mal ayrılığı rejimi: Her eşin kendi mallarına sahip olduğu ve diğer eşin malları üzerinde hak iddia edemediği rejimdir.
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi: Mal ayrılığına benzemekle birlikte boşanma halinde belirli paylaşım kuralları içeren rejimdir.
Mal ortaklığı rejimi: Eşlerin mallarının tamamının veya bir kısmının ortaklaşa mülkiyette olduğu rejimdir.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türkiye'de evli çiftlerin büyük çoğunluğu için geçerli olan yasal mal rejimidir. Bu rejimde eşlerin malları iki kategoriye ayrılır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar. Boşanma halinde yalnızca edinilmiş mallar paylaşıma tabi tutulur; kişisel mallar sahibi olan eşe kalır.

Edinilmiş Mal Nedir?

TMK madde 219 uyarınca edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Edinilmiş mallara örnek olarak şunlar gösterilebilir:

Çalışma karşılığı elde edilen gelirler: Maaş, ücret, ikramiye, prim ve her türlü çalışma geliri edinilmiş mal sayılır.
Sosyal güvenlik kuruluşlarının ödemeleri: Emekli maaşı, emekli ikramiyesi ve benzeri ödemeler edinilmiş maldır.
Çalışma gücünün kaybı nedeniyle alınan tazminatlar: İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle alınan tazminatlar edinilmiş mal sayılır.
Kişisel malların gelirleri: Miras yoluyla edinilen bir taşınmazın kira geliri edinilmiş maldır, ancak taşınmazın kendisi kişisel maldır.
Edinilmiş malların yerine geçen değerler: Maaşla satın alınan araba, ev veya yatırım araçları edinilmiş maldır.

Kişisel Mal Nedir?

TMK madde 220 uyarınca kişisel mallar mal paylaşımına dahil edilmez ve sahibi olan eşe kalır. Kişisel mallar şunlardır:

Evlilik öncesi edinilen mallar: Eşlerden birinin evlenmeden önce sahip olduğu malvarlığı kişisel maldır.
Miras yoluyla edinilen mallar: Evlilik süresince miras kalan taşınır veya taşınmaz mallar kişisel maldır.
Karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen mallar: Bağışlama, şans oyunları gibi yollarla elde edilen mallar kişisel maldır.
Manevi tazminat alacakları: Kişilik haklarının ihlali nedeniyle alınan manevi tazminat kişisel maldır.
Kişisel malların yerine geçen değerler: Miras yoluyla edinilen bir evin satılmasıyla elde edilen para ve bu parayla alınan yeni mal kişisel maldır.

Katılma Alacağının Hesaplanması

Edinilmiş mallara katılma rejiminde boşanma halinde her eş diğer eşin edinilmiş mallarının toplam değerinin yarısını katılma alacağı olarak talep edebilir. Katılma alacağının hesaplanması şu aşamalardan oluşur:

Birinci aşama: Her eşin edinilmiş mallarının ve kişisel mallarının tespiti yapılır. Bu ayrım mal paylaşımının temelini oluşturur.

İkinci aşama: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değeri hesaplanır. Bu değer tespitinde tasfiye anındaki yani dava tarihindeki sürüm değeri esas alınır.

Üçüncü aşama: Edinilmiş mallardan borçlar düşülür. Edinilmiş mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan artık değer belirlenir.

Dördüncü aşama: Artık değerin yarısı diğer eşin katılma alacağını oluşturur. Her eş diğer eşin artık değerinin yarısını talep hakkına sahiptir.

Değer Artış Payı

TMK madde 227 uyarınca eşlerden birinin diğer eşin kişisel veya edinilmiş malına katkıda bulunması halinde değer artış payı talep edilebilir. Değer artış payı, katkı oranının malın tasfiye tarihindeki değerine uygulanmasıyla hesaplanır. Örneğin bir eşin miras yoluyla edindiği arsanın üzerine diğer eşin katkısıyla ev yapılması halinde katkıda bulunan eş değer artış payı talep edebilir.

Değer artış payı hesaplamasında katkının ispat edilmesi büyük önem taşır. Banka hesap hareketleri, dekontlar, faturalar ve tanık beyanları katkının ispatında kullanılabilecek delillerdir. Yargıtay katkının somut delillerle ortaya konması gerektiğini belirtmektedir.

Şirket Hisseleri ve Mal Paylaşımı

Evlilik süresince kurulan veya değer kazanan şirket hisseleri mal paylaşımında önemli bir konu oluşturmaktadır. Şirket hisselerinin edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğu, şirketin kuruluş zamanına, sermaye kaynağına ve değer artışının nedenine göre belirlenir. Evlilik süresince çalışma karşılığı elde edilen gelirlerle kurulan veya hisse alınan şirketlerdeki paylar edinilmiş mal sayılır.

Şirket hisselerinin değerlemesi karmaşık bir süreçtir. Mahkemeler genellikle mali müşavir veya şirket değerleme uzmanından bilirkişi raporu alarak hisselerin gerçek değerini tespit ettirir. Şirketin defter değeri, piyasa değeri, gelir değeri ve tasfiye değeri gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

Emeklilik ve Kıdem Tazminatı

Emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı edinilmiş mal niteliğindedir. Evlilik süresince hak edilen emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı mal paylaşımına dahil edilir. Ancak evlilik öncesi çalışma süresine ilişkin kısım kişisel mal olarak kabul edilir. Hesaplamada evlilik süresince geçen çalışma süresinin toplam çalışma süresine oranı belirlenir ve bu oran toplam kıdem tazminatı veya emekli ikramiyesine uygulanır.

Taşınmaz Malların Paylaşımı

Evlilik süresince edinilen taşınmaz mallar mal paylaşımının en önemli kalemlerinden birini oluşturur. Taşınmazın tapusu hangi eş adına kayıtlı olursa olsun, edinilmiş mal niteliğindeyse diğer eş katılma alacağı talep edebilir. Taşınmazın değeri bilirkişi tarafından tespit edilir ve artık değerin yarısı diğer eşe ödenir.

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir sorun taşınmazın kişisel mal mı edinilmiş mal mı olduğunun tespitinde yaşanmaktadır. Evlilik öncesi birikimlerle alınan ancak evlilik süresince tapusu çıkarılan taşınmazlar, evlilik öncesi birikimlerin ispat edilmesi halinde kişisel mal sayılabilir. Bunun için banka kayıtları ve para akışının belgelenmesi büyük önem taşır.

Borçların Mal Paylaşımındaki Etkisi

Mal paylaşımında borçlar da dikkate alınır. Edinilmiş mallara ilişkin borçlar edinilmiş malların değerinden düşülür. Örneğin evlilik süresince konut kredisiyle alınan bir evin değerinden kalan kredi borcu düşüldükten sonra kalan net değer mal paylaşımına esas alınır. Kişisel borçlar ise yalnızca borçlu eşin payından düşülür.

2002 Öncesi Evlilikler ve Geçiş Dönemi

1 Ocak 2002 tarihinden önce evlenmiş çiftler için özel bir durum söz konusudur. Bu tarihten önce geçerli olan yasal mal rejimi mal ayrılığı rejimiydi. Bu nedenle 2002 öncesinde edinilen mallar mal ayrılığı rejimine tabidir ve paylaşıma dahil edilmez. 1 Ocak 2002 tarihinden sonra edinilen mallar ise edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Bu geçiş dönemi uygulaması Yargıtay kararlarıyla da teyit edilmiştir. Ancak 2002 öncesi evliliklerde de eşlerin katkı payı alacağı talep etmeleri mümkündür.

Mal Paylaşımı Tasfiye Davası

Mal paylaşımı davası, boşanma davasından ayrı bir dava olarak açılır. Tasfiye davasının açılabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekmektedir. Boşanma davası devam ederken mal paylaşımı davası açılabilir ancak boşanma kararının kesinleşmesine kadar bekletici mesele yapılır. Tasfiye davası Aile Mahkemesinde açılır ve yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

Tasfiye davası sürecinde mahkeme tarafların malvarlığını kapsamlı şekilde araştırır. Tapu kayıtları, banka hesapları, araç tescil kayıtları, şirket kayıtları ve diğer malvarlığı unsurları incelenir. Gerektiğinde bilirkişi raporu alınarak malların değeri tespit edilir. Dava süresi genellikle bir ile üç yıl arasında değişmektedir.

Yargıtay'ın Mal Paylaşımı Yaklaşımı

Yargıtay mal paylaşımı davalarında tutarlı bir içtihat geliştirmiştir. Yüksek mahkemenin benimsediği temel ilkeler arasında mal rejiminin tasfiyesinde dürüstlük kuralına uygun davranılması, malvarlığı değerlerinin gerçek sürüm değerleri üzerinden hesaplanması ve eklenecek değerler ile denkleştirme kurallarının titizlikle uygulanması bulunmaktadır.

Yargıtay kararlarında sıklıkla vurgulanan bir husus da malvarlığının azaltılmasına yönelik hileli işlemlerin önlenmesidir. TMK madde 229 uyarınca eşlerden birinin diğerinin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı karşılıksız kazandırmalar, israf niteliğindeki harcamalar ve mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağandışı kazandırmalar edinilmiş mallara eklenir.

Sonuç

Boşanmada mal paylaşımı, hukuki ve mali açıdan oldukça karmaşık bir süreçtir. Edinilmiş mallara katılma rejiminin doğru uygulanması, malvarlığı değerlerinin eksiksiz tespiti ve katılma alacağının doğru hesaplanması uzmanlık gerektiren konulardır. Bu süreçte yapılacak hatalar önemli mali kayıplara yol açabilir. Söymen Hukuk Bürosu olarak İzmir'de boşanmada mal paylaşımı ve tasfiye davalarında müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunmaktayız. Uzman avukat kadromuz malvarlığı haklarınızın en iyi şekilde korunması için yanınızdadır.