Koşullu salıverilme, diğer adıyla şartla tahliye; hükümlünün cezasının belirli bir bölümünü cezaevinde çektikten sonra, kalan cezasını dışarıda denetim altında tamamlamasına imkan tanıyan bir infaz kurumudur. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK) ile ayrıntılı biçimde düzenlenen bu uygulama, hem topluma yeniden kazandırma işlevini yerine getirmekte hem de iyi hal ile uyumu ödüllendirmektedir. 2026 yılında koşullu salıverilme şartları ve süreçleri hakkında kapsamlı bir değerlendirme bu makalede sunulmaktadır.
Koşullu Salıverilme (Şartla Tahliye) Nedir?
Koşullu salıverilme; ceza mahkemelerinin kesinleşmiş mahkumiyet kararlarında, hükümlünün cezasının kanunun öngördüğü belirli bir oranını (1/2, 2/3 veya 3/4) cezaevinde çektikten sonra dışarıya çıkmasına olanak tanıyan bir mekanizmadır. Hükümlü, dışarıda geçireceği denetim süresinde belirlenen yükümlülüklere uymakla yükümlüdür; bu yükümlülükleri ihlal etmesi durumunda cezaevine iade edilebilir.
Şartla tahliye, koşulsuz ve tam bir serbest bırakma anlamına gelmez; aksine hükümlü, belirli kurallar çerçevesinde ve belirli bir süre boyunca denetim altında kalmaya devam eder.
Koşullu Salıverilmenin Yasal Dayanağı
CGTİHK'nın 107. maddesi, koşullu salıverilmenin temel hükümlerini içermektedir. Bu madde; hangi oranlarda infazın tamamlanması gerektiğini, hangi suç türlerinin farklı kurallara tabi olduğunu ve denetim döneminin nasıl işleyeceğini açıkça düzenlemektedir.
2019 ve 2020 yıllarında yapılan önemli yasal değişiklikler (7196 ve 7242 sayılı Kanunlar), koşullu salıverilme oranlarını ve denetimli serbestlik sürelerini kapsamlı biçimde yeniden belirlemiştir. 2026 yılı itibarıyla bu değişiklikler yürürlüktedir.
Koşullu Salıverilme Oranları
1/2 Oranı: Kimin İçin Geçerlidir?
Cezasının yarısını çeken hükümlüler koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Bu oran özellikle şu durumlarda uygulanır:
- İlk kez suç işleyen ve nispeten hafif suçlardan hüküm giymiş hükümlüler.
- Kasten işlenen suçlarda 1 yıl veya daha az hapis cezasına çarptırılanlar.
- Taksirle işlenen suçlardan hüküm giyenler (bazı istisnalar saklıdır).
2/3 Oranı: Hangi Suçlarda Uygulanır?
Cezasının üçte ikisini tamamlayan hükümlüler bu kategoride koşullu salıverilmeye hak kazanır. Uygulama alanları şunlardır:
- Kasten öldürme suçları (TCK 81, 82).
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK 188).
- Devlet sırlarına karşı işlenen suçlar.
- Suç işleme amacıyla örgüt kurma suçları (TCK 220).
- Tekerrür (ikinci kez ve üzeri suç işleme) halindeki hükümlüler.
3/4 Oranı: En Ağır Kategoriler
Cezasının dörtte üçünü çeken hükümlüler için geçerli olan bu oran, özellikle şu suç türlerinde uygulanır:
- Terörle ilgili suçlar (TMK kapsamındaki suçlar).
- Cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı (TCK 102-105).
- Kaçakçılık suçları.
- Organize suç örgütü yöneticileri.
Müebbet Hapis Cezasında Koşullu Salıverilme
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında koşullu salıverilme için 30 yıl fiilen yatmak gerekmektedir. Müebbet hapis cezasında ise bu süre 24 yıldır. Suçun niteliği ve hükümlünün bireysel koşulları bu süreleri etkileyebilir.
Koşullu Salıverilmenin Şartları
İyi Hal Koşulu
Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için hükümlünün, infaz kurumunda iyi halli olduğunu kanıtlaması zorunludur. Bu değerlendirme, cezaevi idaresinin hazırladığı kapsamlı gözlem ve değerlendirme raporlarına dayanır.
İyi hal değerlendirmesinde aşağıdaki ölçütler dikkate alınır:
- Cezaevindeki disiplin durumu (disiplin cezası alıp almadığı).
- Eğitim ve mesleki programlara katılım oranı.
- Cezaevi personeli ve diğer hükümlülerle ilişkiler.
- Psikososyal servisle işbirliği düzeyi.
- Pişmanlık ve topluma yeniden kazanılma potansiyeli.
Suça Özgü Ek Koşullar
Bazı suç kategorilerinde koşullu salıverilme için ek koşullar aranmaktadır:
- Cinsel suçlarda zorunlu psikiyatrik ya da psikolojik tedavi programına katılım.
- Uyuşturucu bağımlılığında rehabilitasyon programının tamamlanmış olması.
- Şiddet suçlarında öfke kontrolü programına katılım.
Başvuru Usulü
Cezaevi İdaresinin Rolü
Koşullu salıverilme başvurusunun ilk adımı, cezaevi idaresinin hükümlüye ilişkin kapsamlı bir değerlendirme raporu hazırlamasıdır. Bu rapor; gözlem sonuçlarını, eğitim ve program katılımlarını ve hükümlü hakkındaki genel değerlendirmeleri içermektedir.
İnfaz Hakimliği Süreci
Cezaevi idaresi tarafından hazırlanan dosya, infaz hakimliğine iletilir. İnfaz hakimi yasal koşulların karşılanıp karşılanmadığını inceler ve koşullu salıverilme kararı verir ya da talebi reddeder.
Hükümlü veya avukatı da doğrudan infaz hakimliğine başvurarak koşullu salıverilme talebinde bulunabilir.
İtiraz Yolu
İnfaz hakimliğinin ret kararına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren 7 gündür.
Denetim Süresi ve Yükümlülükler
Denetim Süresi
Koşullu salıverilme sonrasında hükümlü, cezasının kalan kısmını denetim altında toplum içinde geçirir. Bu süre zarfında hükümlü, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'nün denetimine tabidir.
Denetim Yükümlülükleri
Koşullu salıverilen hükümlünün yerine getirmesi gereken yükümlülükler şunlardır:
- Belirlenen adreste ikamet etmek ve adres değişikliğini bildirmek.
- Denetimli Serbestlik Müdürlüğü'ne düzenli olarak başvurmak.
- Yurt dışına çıkma yasağına uymak.
- Zorunlu eğitim, mesleki kurs veya rehabilitasyon programlarına katılmak.
- Mahkemece belirlenen mağdur tazminatını ödemek.
- Belirli kişi veya mekanlara yaklaşmaktan kaçınmak.
- Yeniden suç işlememek.
Koşullu Salıverilmenin İhlali ve Geri Alınması
Koşullu salıverilme yükümlülüklerinin ihlal edilmesi durumunda infaz hakimliği devreye girerek koşullu salıverilme kararını geri alabilir. Bu kararın verilmesi halinde hükümlü cezaevine iade edilir ve kalan cezasını kurumda tamamlamak zorunda kalır.
İhlale Yol Açan Başlıca Durumlar
- Belirlenen adreste bulunmama veya adres değişikliğini bildirmeme.
- Denetimli serbestlik müdürlüğüne düzenli başvuru yükümlülüğüne uymama.
- Zorunlu programlara katılmama.
- Denetim süresi içinde yeniden suç işleme.
- Mahkeme tarafından belirlenen diğer yükümlülükleri yerine getirmeme.
İtiraz Hakkı
Geri alma kararına karşı da itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz; ağır ceza mahkemesine ya da ilgili merciye, belirli bir süre içinde yapılır.
Koşullu Salıverilme ile Denetimli Serbestlik Arasındaki Fark
Bu iki kavram zaman zaman birbiriyle karıştırılmaktadır. Koşullu salıverilme, hükümlünün yasal infaz oranını tamamlamasından sonra kalan cezayı dışarıda geçirmesine imkan tanıyan bir uygulamadır. Denetimli serbestlik ise koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru 1 ila 3 yıl öncesine çekilen özel bir uygulamadır ve koşullu salıverilmeden önce devreye girer.
Uygulamada bu iki sistem iç içe geçmekte; denetimli serbestlikten yararlanan hükümlü, daha sonra koşullu salıverilmeye geçiş yapabilmektedir.
Avukat Yardımının Önemi
Koşullu salıverilme sürecinde deneyimli bir ceza ve infaz hukuku avukatının desteği, süreci hem hızlandırmak hem de olası hak kayıplarını önlemek açısından büyük önem taşır. Avukat:
- Hükümlünün koşullu salıverilme hakkını ne zaman kazanacağını hesaplar.
- Cezaevi idaresinin hazırladığı değerlendirme raporlarını titizlikle inceler.
- İnfaz hakimliğine gerekli başvuruları zamanında yapar.
- Ret kararlarına karşı etkin itiraz başvurusunu gerçekleştirir.
- Denetim sürecinde hükümlüye yükümlülükler konusunda hukuki rehberlik sunar.
---
Söymen Hukuk Bürosu olarak Bayraklı/İzmir'de koşullu salıverilme şartları, infaz hukuku ve şartla tahliye süreçleri konusunda profesyonel hukuki destek sunuyoruz. Koşullu salıverilme hakkınızı en kısa sürede kullanmak ve sürecinizi doğru yönetmek için uzman avukatlarımızla iletişime geçin.