Yoksulluk Nafakası Nedir? Ne Kadar Ödenir, Nasıl Kaldırılır?

Yoksulluk nafakası, boşanma hukukunun en tartışmalı ve merak edilen konularından biridir. Boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek olan eşe ekonomik destek sağlamak amacıyla hükmedilen yoksulluk nafakası, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu makalede yoksulluk nafakasının tanımı, koşulları, miktarının nasıl belirlendiği, ne kadar süreyle ödeneceği ve hangi durumlarda kaldırılabileceğini detaylı şekilde ele alacağız.

Yoksulluk Nafakasının Tanımı ve Hukuki Dayanağı

Yoksulluk nafakası, TMK madde 175 uyarınca boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak isteyebileceği nafaka türüdür. Yoksulluk nafakasının temel amacı, boşanma sonrasında ekonomik açıdan güç duruma düşecek olan eşin asgari yaşam standardının korunmasıdır.

Kanun metninde açıkça belirtildiği üzere yoksulluk nafakasında iki temel koşul aranır: birincisi talep eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması, ikincisi ise bu eşin boşanmada daha ağır kusurlu olmamasıdır. Her iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Yoksulluk Nafakası Kimler Talep Edebilir?

Yoksulluk nafakası erkek veya kadın fark etmeksizin her iki eş tarafından da talep edilebilir. Uygulamada genellikle kadınlar tarafından talep edilmekle birlikte, boşanma sonrasında yoksulluğa düşecek olan erkek eş de yoksulluk nafakası talep edebilir. Yoksulluk nafakası talep edebilmek için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekir:

Yoksulluğa düşme tehlikesi: Talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması gerekir. Yargıtay içtihatlarına göre yoksulluk kavramı, kişinin çalışarak elde edeceği gelir ile yaşam standardını sürdüremeyecek olması anlamına gelmektedir. Burada mutlak yoksulluk değil, evlilik süresince alışılan yaşam standardının makul ölçüde altına düşme riski aranır.
Kusur durumu: Yoksulluk nafakası talep eden eşin boşanmada daha ağır kusurlu olmaması gerekmektedir. Eşit kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edebilir. Boşanmada hiç kusuru olmayan eş de doğal olarak talep hakkına sahiptir. Ancak tam kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edemez.
Talep şartı: Yoksulluk nafakasına hâkim kendiliğinden karar veremez; mutlaka taraflardan birinin talebi gerekir. Bu talep boşanma davası sırasında yapılabileceği gibi boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir dava ile de ileri sürülebilir.

Yoksulluk Nafakası Miktarı Nasıl Belirlenir?

Yoksulluk nafakası miktarının belirlenmesinde kesin bir formül bulunmamaktadır. Mahkemeler her davada tarafların somut koşullarını değerlendirerek karar verir. Miktarın belirlenmesinde dikkate alınan başlıca faktörler şunlardır:

Nafaka yükümlüsünün mali gücü: TMK madde 175 açıkça mali gücü oranında ifadesini kullanmaktadır. Nafaka yükümlüsünün geliri, malvarlığı ve ekonomik kapasitesi nafaka miktarının üst sınırını belirler.
Nafaka alacaklısının ihtiyaçları: Talep eden eşin barınma, beslenme, sağlık, giyim gibi temel ihtiyaçları değerlendirilir.
Evlilik süresince sürdürülen yaşam standardı: Mahkemeler evlilik süresince alışılan yaşam standardını referans alır; ancak boşanma sonrasında bu standardın birebir korunması beklenmez.
Tarafların yaşı ve sağlık durumu: İleri yaş ve kronik hastalıklar nafaka miktarını artırıcı faktörler olarak değerlendirilir.
Tarafların eğitim durumu ve çalışma kapasitesi: Nafaka talep eden eşin meslek sahibi olup olmadığı, iş bulma kapasitesi ve eğitim düzeyi önemli faktörlerdir.
Evlilik süresi: Uzun süreli evliliklerde genellikle daha yüksek miktarda yoksulluk nafakasına hükmedilir.

2026 yılı itibarıyla yoksulluk nafakası miktarları ekonomik koşullardaki değişime bağlı olarak artış göstermiştir. Uygulamada asgari ücretin belirli bir yüzdesi ile nafaka yükümlüsünün gelirinin belirli bir yüzdesi arasında bir denge gözetilmektedir. Düşük gelir grubunda aylık 3.000-6.000 TL, orta gelir grubunda aylık 6.000-15.000 TL, yüksek gelir grubunda ise aylık 15.000 TL ve üzeri yoksulluk nafakası miktarlarına hükmedilebilmektedir.

Yoksulluk Nafakasını Etkileyen Faktörler

Yoksulluk nafakası miktarını etkileyen ve mahkemelerin dikkatle değerlendirdiği çeşitli faktörler bulunmaktadır. Nafaka talep eden eşin herhangi bir işte çalışıyor olması yoksulluk nafakası almasına engel değildir. Yargıtay kararlarına göre çalışan ancak elde ettiği gelirle geçimini yeterli düzeyde sağlayamayan eş de yoksulluk nafakası talep edebilir. Önemli olan çalışarak elde edilen gelirin yoksulluğu ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır.

Nafaka talep eden eşin malvarlığının bulunması da nafaka miktarını etkiler. Taşınmaz mülkiyeti, kira geliri, birikim veya yatırım geliri olan eş için daha düşük miktarda nafakaya hükmedilebilir veya nafaka talebi reddedilebilir. Bununla birlikte tek başına bir evin sahibi olmak yoksulluk nafakası talebinin reddine neden olmaz; evin gelir getirmemesi ve kişinin geçimini sağlayacak başka kaynağının bulunmaması halinde nafaka talep edilebilir.

Yoksulluk Nafakasının Süresi: Süresiz Nafaka Tartışması

TMK madde 175 uyarınca yoksulluk nafakası süresiz olarak hükmedilir. Bu düzenleme Türkiye'de uzun süredir tartışma konusudur. Süresiz nafakaya karşı olan kesimler, bunun nafaka yükümlüsüne ağır bir yük getirdiğini ve adaletsiz sonuçlara yol açtığını ileri sürmektedir. Özellikle kısa süreli evliliklerde süresiz nafakaya hükmedilmesi eleştirilmektedir.

Süresiz nafakanın savunucuları ise uzun yıllar ev işleriyle ve çocuk bakımıyla ilgilenmiş, meslek edinme fırsatı bulamamış kişilerin boşanma sonrasında korumasız kalacağını vurgulamaktadır. 2026 yılı itibarıyla süresiz nafakanın sınırlandırılmasına yönelik yasal düzenleme çalışmaları devam etmektedir. Belirli süre şartı, evlilik süresine bağlı nafaka süresi gibi alternatif modeller tartışılmaktadır.

Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması

Yoksulluk nafakası belirli koşulların gerçekleşmesi halinde kaldırılabilir. TMK madde 176 uyarınca yoksulluk nafakasının kaldırılması sebepleri şunlardır:

Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi: Yoksulluk nafakası alacaklısının yeniden evlenmesi halinde nafaka kendiliğinden sona erer. Mahkeme kararına gerek yoktur; ancak uygulamada nafaka yükümlüsünün icra takibini durdurmak için mahkemeden karar alması tavsiye edilir.
Taraflardan birinin ölümü: Nafaka alacaklısının veya yükümlüsünün ölümü halinde nafaka kendiliğinden sona erer. Nafaka borcu mirasçılara geçmez.
Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması: Nafaka alacaklısının resmi nikah yapmaksızın bir başka kişiyle birlikte yaşaması halinde yoksulluk nafakası kaldırılabilir. Bu durumun ispatı nafaka yükümlüsüne aittir. Yargıtay, fiilen evliymiş gibi yaşama koşulunun gerçekleştiğinin somut delillerle ortaya konması gerektiğini belirtmektedir.
Yoksulluğun ortadan kalkması: Nafaka alacaklısının ekonomik durumunun iyileşmesi ve yoksulluk halinin sona ermesi durumunda nafaka kaldırılabilir. İş bulma, miras kalma, malvarlığı edinme gibi durumlar yoksulluğun ortadan kalkmasına örnek olarak gösterilebilir.
Nafaka alacaklısının haysiyetsiz hayat sürmesi: TMK madde 176/3 uyarınca nafaka alacaklısının haysiyetsiz hayat sürdüğünün ispatı halinde de yoksulluk nafakası kaldırılabilir.

Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması Davası Süreci

Yoksulluk nafakasının kaldırılması için nafaka yükümlüsünün Aile Mahkemesinde dava açması gerekmektedir. Dava dilekçesinde kaldırma sebebinin açıkça belirtilmesi ve somut delillerin sunulması zorunludur. Mahkeme, tarafları dinledikten ve delilleri değerlendirdikten sonra koşulların oluşup oluşmadığına karar verir.

Fiilen evliymiş gibi yaşama nedeniyle nafaka kaldırılması davalarında ispat yükü nafaka yükümlüsüne aittir. Uygulamada tanık beyanları, sosyal medya paylaşımları, aynı adreste ikamet belgesi, komşu beyanları ve gerektiğinde özel dedektif raporları delil olarak kullanılabilmektedir. Yargıtay bu konuda sıkı bir ispat yükü aramakta ve yalnızca zaman zaman birlikte görülmenin fiilen evliymiş gibi yaşama anlamına gelmediğini belirtmektedir.

Yargıtay'ın Yoksulluk Nafakası Yaklaşımı

Yargıtay yoksulluk nafakası konusunda kapsamlı bir içtihat geliştirmiştir. Yüksek mahkemenin benimsediği temel ilkeler arasında nafaka miktarının tarafların ekonomik durumlarıyla orantılı olması, yoksulluk kavramının geniş yorumlanması ve çalışan ancak geliri yetersiz olan eşin de nafaka talep edebileceği bulunmaktadır. Yargıtay ayrıca nafaka miktarının belirlenmesinde somut koşulların kapsamlı şekilde araştırılması gerektiğini sürekli olarak vurgulamaktadır.

Yargıtay kararlarında yoksulluğun belirlenmesinde kişinin temel ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamadığı değerlendirilmektedir. Barınma, beslenme, sağlık, giyim ve ulaşım gibi zorunlu giderlerin karşılanıp karşılanamadığı incelenir. Asgari ücret düzeyinde geliri olan bir kişinin dahi yoksulluk nafakası talep edebileceği kabul edilmektedir.

2026 Perspektifinde Yoksulluk Nafakası

2026 yılında ekonomik koşulların hızla değişmesi yoksulluk nafakası uygulamalarını doğrudan etkilemektedir. Yükselen enflasyon, artan yaşam maliyetleri ve değişen ekonomik dengeler nafaka miktarlarının sürekli güncellenmesini gerektirmektedir. Bu nedenle hem nafaka alacaklılarının hem de nafaka yükümlülerinin haklarını korumak için hukuki süreci yakından takip etmeleri ve gerektiğinde profesyonel destek almaları büyük önem taşımaktadır.

Yoksulluk nafakası konusunda süresiz nafakanın sınırlandırılmasına yönelik yasal düzenleme çalışmalarının da yakından takip edilmesi gerekmektedir. Olası bir yasal değişiklik mevcut nafaka kararlarını da etkileyebileceğinden bu konuda güncel hukuki gelişmelerin izlenmesi önemlidir.

Sonuç

Yoksulluk nafakası, boşanma sonrasında ekonomik açıdan zayıf duruma düşen eşin korunmasına yönelik önemli bir hukuki müessesedir. Nafaka miktarının belirlenmesinden kaldırılmasına kadar birçok aşamada profesyonel hukuki destek almak haklarınızın korunması açısından kritik öneme sahiptir. Söymen Hukuk Bürosu olarak İzmir'de yoksulluk nafakası davalarında müvekkillerimize kapsamlı ve etkili hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktayız. Deneyimli aile hukuku avukatlarımız, haklarınızı en iyi şekilde savunmak için yanınızdadır.